Rza Pəhləvinin Kütləvi Çağırışı Və İran Rejiminin İnterneti Kəsməsi: 11 Günlük Etirazlar

İranda dərin iqtisadi çətinliklər səbəbindən alovlanan etiraz dalğası artıq 11 gündür ki, davam edir. Təhlükəsizlik qüvvələrinin çox sərt müdaxiləsi regionda gərginliyi xeyli artırıb; son məlumatlara görə, ölənlərin sayı 38-ə çatıb, onlarla insan yaralanıb və 2,217 nəfər saxlanılıb. Bu fonda, Birləşmiş Ştatlara "Mən vəzifəyə hazıram" mesajını göndərən keçmiş İran şahının oğlu Rza Pəhləvinin xalqı küçələrə dəvət edən videosu inanılmaz bir rekorda imza atdı. Bu kütləvi çağırışdan dərhal sonra Tehran rəhbərliyi, vəziyyətə nəzarət etmək məqsədilə ölkə daxilində internet xidmətini ya tamamilə dayandırdı, ya da sürətini kəskin şəkildə azaltdı.

Rza Pəhləvinin Instagram platformasında yayımladığı həmin video qısa müddətdə 80 milyondan çox baxış toplayaraq böyük marağa səbəb oldu. O, ötən gün axşam saat 20:00-da vətəndaşları etiraz aksiyalarına qoşulmağa dəvət etmişdi. Bu çağırışdan sonra ölkənin müxtəlif yerlərində ciddi toqquşmalar qeydə alındı. Videonun bu qədər geniş yayılması fonunda, Tehran rəhbərliyinin interneti kəsmək qərarı, hakimiyyətin xalqın təşkilatlanma cəhdlərindən nə dərəcədə narahat olduğunu açıq şəkildə göstərir. Bu addım gərginliyi artırmağa xidmət edir.

Hadisələr nəticəsində xəsarət alanların böyük bir hissəsinin plastik mərmilər və saçma atəşi nəticəsində yarandığı bildirilir. Lakin İran rəsmiləri etirazlar zamanı ölənlər və ya yaralananlar barədə hələ ki, rəsmi açıqlama verməyiblər. İnsan Hüquqları Məlumat Agentliyinin (HRANA) etirazların 10-cu gününə aid hesabatında isə o vaxt ölü sayının 36, saxlanılanların sayının 2,076 olduğu qeyd edilmişdi. Etirazlar 28 Dekabr 2025-ci ildə başlamışdı. Buna səbəb, yerli pulun valyuta məzənnələrinə qarşı yüksək dəyər itirməsi və iqtisadi problemlər idi. Təsnim Xəbər Agentliyi isə toqquşmalarda 568 polisin və 66 Bəsic milisinin (könüllü qüvvə) yaralandığını bildirib.

Beynəlxalq aləmdən gələn reaksiyalar da diqqət çəkir. ABŞ Prezidenti Donald Tramp İran iqtidarına xəbərdarlıq edərək, əgər etirazçılar öldürülsə, Amerika Birləşmiş Ştatlarının onlara yardım edəcəyini və Tehran hökumətinə ciddi zərbə vuracağını açıqlamışdı. Bu bəyanatlara cavab olaraq, İranın İnqilab Keşikçiləri Ordusu (Sepah) yanvarın 5-də verdiyi açıqlamada, etirazçılara qarşı heç bir güzəşt edilməyəcəyini vurğulayıb. Ölkədə artan bu gərgin vəziyyət, hadisələrin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi ilə bağlı suallar doğurur.