6 Fevral 2023-cü il Kahramanmaraş Zəlzələləri: Həlak Olanların Sayı, Gücü və Dağıntının Miqyası

6 Fevral 2023-cü il tarixi Türkiyənin yaxın tarixinə sadəcə bir fəlakət günü kimi deyil, silinməz bir qırılma nöqtəsi kimi yazıldı. Kahramanmaraş mərkəzli iki böyük zəlzələ, cəmi saniyələr içində on minlərlə insanın həyatına son qoydu. Bu zəlzələlər milyonlarla insanın həyatını geri dönülməz şəkildə dəyişdirdi və 11 əyalətdə dərin dağıntılara səbəb oldu. Bu hadisədə neçə nəfər həlak oldu? Təkanların gücü və müddəti nə qədər idi? Həmin gün baş verən ilk zəlzələ bazar gününü bazar ertəsinə bağlayan gecə saat 04:17-də, Kahramanmaraşın Pazarcık rayonunda qeydə alındı. İnsanların yuxuda olduğu bu vaxt zəlzələnin dağıdıcı təsirini artırdı. İkinci böyük təkan isə birincidən saatlar sonra, günorta 13:24-də, bu dəfə Elbistan rayonu mərkəzli olaraq baş verdi. Günün ortasında baş verən bu ikinci sarsıntı ilk zəlzələdən sonra hələ də ayaqda qala bilmiş çox sayda tikilinin də çökməsinə səbəb oldu.

6 Fevral zəlzələləri Türkiyədə indiyə qədər ölçülmüş ən yüksək maqnitudalı zəlzələlər sırasına daxil oldu. Milli və beynəlxalq seysmoloji mərkəzlər tərəfindən açıqlanan məlumatlar bu təkanların nə qədər böyük bir enerji ehtiva etdiyini göstərdi. Birinci zəlzələ (Pazarcık) 7,7 Mw (Kandilli Rəsədxanası) və ya 7,8 Mw (USGS) gücündə idi. Bu təkan təxminən 65 saniyə müddətində davam etdi. İkinci zəlzələ (Elbistan) isə 7,5 Mw və ya 7,6 Mw olaraq ölçüldü və təxminən 45 saniyə çəkdi. Hər iki zəlzələnin ümumi müddəti 110 saniyəyə yaxın idi. Təkanların hər ikisinin 7-dən yuxarı maqnitudaya sahib olması, yaşanan dağıntının bu qədər ağır olmasının əsas elmi səbəblərindən biri idi. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu qədər uzun sürən sarsıntılar, xüsusilə tikinti keyfiyyətinin aşağı olduğu ərazilərdə dağılma nisbətini kəskin şəkildə artırdı, çünki bu, tikililərin dayanıqlılıq limitini aşan gərginliklərə yol açdı.

Kahramanmaraş mərkəzli zəlzələlər episentr bölgəsi ilə məhdudlaşmadı. Türkiyənin cənub-şərqində geniş bir coğrafiya birbaşa təsirləndi. Zəlzələdən ən ağır ziyan görən 11 əyalət arasında Hatay, Qaziantep, Adıyaman, Malatya və Diyarbakır yer aldı. Bu əyalətlərdə yaşayış binaları, dövlət qurumları, xəstəxanalar və infrastruktur sistemləri böyük zərər gördü. Rəsmi məlumatlara əsasən, 6 Fevral 2023-cü il zəlzələlərində 53 min 537 nəfər həlak oldu. Bu rəqəm, Türkiyə Cümhuriyyəti tarixində ən yüksək can itkisi olaraq qeydə alındı. Zəlzələnin digər nəticələri belədir: 107 min 213 nəfər yaralandı, 38 min 901 bina tamamilə dağıldı. Axtarış-xilasetmə işlərində ümumilikdə 650 minə yaxın personal iştirak etdi. Bu heyətə 11 min 488 beynəlxalq işçi, 35 min 250 axtarış-xilasetmə işçisi və 142 min təhlükəsizlik əməkdaşı daxil idi. Bölgədə sığınacaq ehtiyacını qarşılamaq üçün 350 çadır şəhərciyində 645 min çadır və 414 konteyner şəhərciyində 215 min 224 konteyner quruldu.