Marsdan kosmosa atılan canlılar: Dözümlü bakteriyalar sağ qala bilir

Alimlər Marsdan qopan süxurların içindəki bəzi bakteriyaların kosmik səyahət zamanı sağ qala biləcəyini müəyyən ediblər. Tədqiqatlar göstərir ki, Deinococcus radiodurans adlı xüsusi bakteriya növü planetə asteroid çırpılan zaman yaranan nəhəng təzyiqə tab gətirir. Bu kəşf həyatın bir planetdən digərinə keçməsi ehtimalını, yəni məşhur panspermiya nəzəriyyəsini daha da gücləndirir. Ay və Marsın səthindəki çoxsaylı kraterlər Günəş sistemində bu cür toqquşmaların nə qədər tez-tez baş verdiyini aydın şəkildə sübut edir.

Lili Zhao və K. T. Ramesh başda olmaqla, mütəxəssislərdən ibarət qrup bu dözümlü mikrobların kosmik məkana necə atıldığını anlamaq üçün xüsusi sınaqlar keçiriblər. Onlar bakteriyaları iki polad lövhə arasına yerləşdirərək 30 min atmosfer təzyiqinə bərabər olan güclə sınaqdan keçiriblər. Əvvəlki işlər bu mikrobun şiddətli radiasiyaya və tamamilə qurumağa dözdüyünü göstərmişdi. İndi isə məlum oldu ki, həmin canlılar asteroid toqquşması zamanı yaranan fiziki gərginliyə də yüksək səviyyədə müqavimət göstərə bilir.

Tədqiqat zamanı bakteriyaların fərqli təzyiq səviyyələrində hansı genləri aktivləşdirdiyi detallı şəkildə izlənilib. Məlum olub ki, yüksək təzyiq altında bəzi hüceyrə membranları zədələnsə də, bakteriyaların 60 faizi sağ qalmağı bacarıb. Canlıların hüceyrə quruluşu onlara bu ağır şəraitdən çıxmağa imkan yaradır. Genetik analizlər göstərir ki, bakteriyalar zərbədən dərhal sonra bütün enerjisini zədələnmiş hissələrin bərpasına yönəldir. Bu da mikroorqanizmlərin əvvəllər düşünüləndən daha sərt şəraitə uyğunlaşdığını təsdiq edir.

Alimlərin fikrincə, əldə edilən nəticələr həyatın planetlər arasında səyahət edə biləcəyini sübut etmək üçün əsas addımdır. Nəhəng zərbələr nəticəsində kosmosun dərinliklərinə atılan qayalar, dözümlü bakteriyalar üçün bir növ təhlükəsiz nəqliyyat vasitəsi rolunu oynayır. Beləliklə, bir planetdə başlayan həyatın başqa bir dünyaya köçməsi sadəcə xəyal deyil, elmi cəhətdən tamamilə mümkün olan bir prosesdir. Mikrobların bu qeyri-adi dözümlülüyü kainatda həyatın mənşəyi ilə bağlı suallara yeni cavablar tapmağa kömək edir.