Barmaq ucundan kiçik dişlər: İlk primat əcdadımız haqqında yeni kəşf

Elm adamları insanların və digər primatların ən qədim qohumu hesab olunan Purgatorius cinsinə aid yeni və kiçik qalıqlar aşkar ediblər. Bu tapıntı Şimali Amerikanın daha əvvəl rast gəlinməyən cənub bölgələrində, xüsusən də Kolorado ştatında üzə çıxıb. Yeni kəşf primatların ilk dəfə necə inkişaf etdiyini və qitə boyu hansı yollarla yayıldığını anlamaq üçün yeni imkanlar yaradır. Tədqiqatın nəticələri ilk primatların təkamül tarixinə işıq tutur.

Primatların kökləri və onların coğrafi keçmişi elm dünyasında uzun müddətdir ki, maraq doğuran mövzulardan biridir. Purgatorius təxminən 65,9 milyon il əvvəl, dinozavrların nəsli kəsildikdən dərhal sonra ortaya çıxan kiçik bir canlıdır. Görünüşünə görə gəmiricilərə bənzəyən bu məməli heyvan, elm dünyasında ən qədim primat nümunəsi sayılır. Daha əvvəl bu növə aid sümüklər yalnız Montana və Kanadanın cənub-qərb hissələrində tapılmışdı, lakin yeni tapıntılar bu canlının yayıldığı ərazinin daha geniş olduğunu göstərir.

Koloradonun Denver hövzəsində aparılan araşdırmalar bu növün cənuba doğru necə irəlilədiyini sübut edir. Bruklin Kollecinin professoru Stiven Çester qeyd edir ki, bu sümüklər primatların əcdadlarının əvvəlcə şimalda yarandığını, daha sonra isə sürətlə cənuba doğru hərəkət etdiyini göstərir. Tədqiqatçılar bu kiçik dişləri tapmaq üçün çöküntüləri xüsusi ələklərlə yuyublar. Bu gərgin iş nəticəsində adi gözlə seçilməyən, bir körpənin barmaq ucuna yerləşəcək qədər kiçik dişlər və sümüklər aşkar edilib.

Tapılan topuq sümükləri bu canlının vaxtilə ağaclarda yaşadığına dair ciddi işarələr verir. Alimlər əvvəllər elə düşünürdülər ki, dinozavrları məhv edən asteroid zərbəsindən sonra meşələr yox olduğu üçün primatlar cənub bölgələrində yaşaya bilməzdi. Lakin bitki örtüyünün bərpası ilə bağlı aparılan araşdırmalar göstərir ki, təbiət gözləniləndən daha tez özünə gəlib. Bu da Purgatorius kimi canlıların yeni ərazilərə köçməsi üçün şərait yaradıb. Hətta bəzi mütəxəssislər bu dişlərin tamamilə yeni və daha qədim bir növə aid ola biləcəyini də ehtimal edirlər.

Bu kəşf həm də keçmiş tədqiqatlardakı bəzi çatışmazlıqları ortaya qoyur. Uzun illər ərzində paleontoloqlar əsasən yerin səthində görünən böyük sümükləri topladıqları üçün belə kiçik nümunələr diqqətdən kənarda qalıb. Professor Çester bildirir ki, daha dərin axtarışlar və müasir yuma üsulları ilə gələcəkdə insanın təkamül zəncirinin ən ilk halqaları haqqında daha çox məlumat əldə ediləcək. Beləliklə, yer üzündəki həyatın ən çətin dövrlərindən sonra canlıların necə bərpa olunduğuna dair biliklərimiz artmaqda davam edir.