Od çərşənbəsi - İtirilən ənənələr

Novruz çərşənbələri xalqın mənəvi yaddaşını qoruyan mühüm mərasimlərdir. Bu bayramlar sırasında Od çərşənbəsi xüsusi yer tutur. Od minilliklər boyu sadəcə istilik mənbəyi deyil, həm də təmizlənmə və yenilənmə rəmzi sayılıb. Qədim türk düşüncəsindən gələn bu inanclar bu gün də insanların adət-ənənələrində yaşayır. Bu çərşənbə qışın soyuğunun bitməsini və baharın gəlişini xəbər verən bir mərhələdir.

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru İlhamə Qəsəbova bildirir ki, mifoloji görüşlərdə od qoruyucu gücə malikdir. Tonqal qalamaq və onun üzərindən tullanmaq qədim inancların bir davamıdır. İnsanlar odun vasitəsilə mənəvi və fiziki cəhətdən təmizləndiklərinə inanırlar. Bu inanclara görə, tonqaldan atılarkən insanın bütün ağrıları və çətinlikləri alovda yanıb yox olur. Beləliklə, insan yeni ilə ruhən daha sağlam və güclü addım atır.

Türk mədəniyyətində od həm də ailənin və soyun davamlılığını təmsil edən ocaq anlayışı ilə bağlıdır. Ocağın sönməsi ailə üçün yaxşı əlamət sayılmırdı. Buna görə də xalq arasında ocağın həmişə yanılı qalması üçün dualar edilir. Odla bağlı maraqlı qadağalar da mövcuddur. Məsələn, odu su ilə söndürmək və ya külü ayaqlamaq olmazdı. Hətta bərəkət qaçmasın deyə bu gündə qonşuya kül vermək adəti yoxdur.

Fərqli bölgələrdə Od çərşənbəsi fərqli rituallarla qeyd olunurdu. Qarabağda uşaqlar üçün xüsusi "lopa"lar hazırlanar və onlar havaya atılardı. Bu hərəkət mənfi enerjidən uzaqlaşmağı simvolizə edirdi. Süfrələrdə isə mütləq əriştə aşı bişirilər, saclarda təzə çörəklər hazırlanırdı. Keçmişdə kəndlərdə zurna səsi altında at yarışları və kəndirbaz oyunları keçirilərdi. Milli dəyərlər bu rituallar vasitəsilə nəsildən-nəslə ötürülür və yaşadılır.